E-Prosiding Persidangan Serantau Manasik Haji 2025 (MANASIK2025)

MANASIK2025 Putrajaya, 7-8 Oktober 2025 200 SOROTAN LITERATUR Penggunaan teknologi digital dalam fatwa dan hukum fiqh telah dikaji oleh beberapa sarjana. Wahbah al- Zuhayli (2007) dalam karyanya menegaskan bahawa fiqh bersifat dinamik dan memerlukan adaptasi dengan perubahan zaman. Kajian tempatan oleh Universiti Malaya menekankan maqasid syariah dalam era AI (Ismail, 2023). Sementara itu, kajian antarabangsa seperti oleh Kamali (2019) dan Al-Khatib (2021) membincangkan kerangka etika penggunaan AI dalam bidang agama. Muzakarah Haji Kebangsaan (2012; 2021) pula menyediakan garis panduan tentang hukum hakam yang kini diakses oleh masyarakat melalui platform digital. Kelebihan AI dalam Mendapatkan Jawapan Fiqh AI mempunyai kelebihan dari aspek kecepatan, kebolehcapaian, dan kos. Kajian oleh Pew Research Center (2022) menunjukkan lebih 60% responden Muslim di Asia Tenggara pernah menggunakan aplikasi digital untuk mencari jawapan agama. AI juga boleh menyediakan jawapan dengan merujuk pelbagai sumber fiqh klasik dan kontemporari secara serentak (Zuhayli, 2007). Dalam konteks ibadah haji, AI mampu memberikan panduan segera tentang isu- isu fiqh seperti tawaf, sa’ie, dan lontaran jamrah berdasarkan resolusi rasmi (Muzakarah Haji Kebangsaan, 2021). Kekurangan dan Cabaran AI dalam Rujukan Fiqh Walaupun AI memberi manfaat, ia juga mempunyai keterbatasan. Pertama, AI tidak memiliki autoriti keilmuan atau ijazah sanad keilmuan (Qaradawi, 1996). Kedua, data yang digunakan AI berpotensi tidak sahih atau bercampur dengan maklumat tidak muktabar (Kamali, 2019). Kajian di Malaysia (Ismail, 2023) mendapati 42% pengguna masih ragu-ragu dengan jawapan AI dalam isu agama. Dalam isu haji, Muzakarah Haji Kebangsaan telah menegaskan bahawa AI hanya boleh digunakan sebagai panduan tambahan, bukan fatwa muktamad (Muzakarah Haji Kebangsaan, 2012). Statistik Penggunaan AI dalam Hukum Fiqh dan Haji Kajian Statista (2023) melaporkan peningkatan 35% penggunaan aplikasi AI untuk rujukan agama di kalangan generasi muda Muslim. Di Malaysia, laporan Tabung Haji (2021) menunjukkan 28% jemaah haji generasi milenial menggunakan platform digital termasuk AI untuk memahami manasik haji. Sementara itu, di Timur Tengah, kajian Al-Khatib (2021) mendapati 47% masyarakat awam menggunakan AI sekurang-kurangnya sekali untuk mencari hukum fiqh berkaitan ibadah. Masalah dalam Menggunakan AI di Kalangan Masyarakat Masalah utama ialah pergantungan total terhadap AI sehingga mengabaikan ulama (Rahman, 2023). Selain itu, terdapat risiko penyebaran maklumat yang tidak tepat apabila AI memberikan jawapan yang tidak selari dengan mazhab tempatan. Contohnya, Muzakarah Haji Kebangsaan (2012) telah mengeluarkan keputusan berbeza berbanding pendapat mazhab lain tentang lontaran jamrah, namun AI kadangkala menyamaratakan pandangan tanpa memberi konteks (Ismail, 2023). Hal ini boleh menimbulkan kekeliruan dan polemik di kalangan masyarakat awam. METODOLOGI Kajian ini lebih kepada kajian rintis. Ia menggunakan pendekatan kualitatif dengan kaedah analisis dokumen sebagai teknik pengumpulan data, manakala analisis kandungan digunakan untuk meneliti ketepatan, keselarasan, serta kekangan penggunaan AI dalam konteks fatwa haji. ia dilaksanakan menggunakan telefon tangan dengan mengambil kira penggunaannya yang meluas oleh segenap lapisan masyarakat. Medium AI yang digunakan ialah Chatgpt yang sudah sinonim di kalangan pengguna AI di Malaysia.