E-Prosiding Persidangan Serantau Manasik Haji 2025 (MANASIK2025)

MANASIK2025 Putrajaya, Malaysia, 7-8 Oktober 2025 116 Kelebihan / Potensi Kelemahan / Cabaran Mudah diakses oleh semua, termasuk generasi muda yang aktif di media sosial. Risiko maklumat tidak sahih kerana sesiapa sahaja boleh berdakwah tanpa autoriti. Penyampaian ringkas, visual dan interaktif memudahkan pemahaman rukun haji. Video pendek boleh menyebabkan penyederhanaan berlebihan terhadap ibadat yang kompleks. Sesuai sebagai pelengkap kepada kursus haji tradisional, memberi persediaan awal dan motivasi. Tidak dapat menggantikan kursus bersemuka kerana aspek praktikal dan rohani masih perlukan bimbingan langsung. Menarik minat Generasi Z yang lebih cenderung kepada pembelajaran media sosial. Kandungan dakwah perlu bersaing dengan kandungan hiburan yang banyak. Fitur interaktif (komen, live) membolehkan komunikasi dua hala dengan jamaah. Gaya penyampaian santai / hiburan kadangkala tidak menepati adab dakwah Islam. Boleh membantu komuniti khusus seperti orang kelainan upaya (OKU) melalui sari kata, bahasa isyarat, dan visual. Pengaruh pendakwah bebas / influencer boleh menjejaskan kredibiliti institusi rasmi. Jadual 1 : Kebaikan dan Keburukan Penggunaan TikTok Sebagai Medium Bimbingan Haji Secara keseluruhan, perbincangan ini membuktikan bahawa fenomena dakwah digital melalui TikTok mempunyai potensi dalam memperkukuh kefahaman ibadat haji, namun ia tidak dapat menggantikan sepenuhnya bimbingan tradisional. Sebaliknya, ia berperanan sebagai pelengkap yang mampu memperluas capaian dakwah, menyediakan persediaan awal kepada jamaah, serta memudahkan akses kepada maklumat. Walau bagaimanapun, pengawalan autoriti agama dan kesedaran terhadap risiko media sosial tetap diperlukan untuk memastikan manfaatnya benar-benar dapat dimaksimumkan. 4.4 Kesimpulan Hasil analisis menunjukkan bahawa TikTok berupaya meningkatkan pemahaman umat Islam terhadap ibadat haji dengan menyediakan penyampaian yang visual, ringkas, dan interaktif. Pendekatan ini amat berkesan bagi generasi muda dan komuniti digital yang cenderung kepada bentuk pembelajaran yang pantas dan berasaskan media. Penemuan daripada kajian Mohd Shukor (2023), Sari (2020), Sugiyanti (2020) dan Rahman (2021) memperkukuh bukti bahawa teknologi digital mampu memudahkan jamaah memahami konsep serta amalan ibadat secara lebih jelas berbanding kaedah konvensional semata-mata. Namun begitu, analisis turut menegaskan bahawa TikTok lebih sesuai berperanan sebagai pelengkap kepada bimbingan haji tradisional, bukan pengganti sepenuhnya. Walaupun ia dapat memperluas capaian dakwah dan menyediakan maklumat asas, aspek praktikal dan spiritual ibadat haji tetap memerlukan bimbingan bersemuka bersama pembimbing berautoriti. Cabaran utama yang dikesan ialah risiko penyebaran maklumat yang tidak sahih serta ketidakstabilan autoriti agama dalam ruang digital, sebagaimana dinyatakan oleh Bunt (2018). Oleh itu, keberkesanan TikTok sebagai medium dakwah sangat bergantung kepada kawalan kandungan dan penglibatan aktif institusi agama seperti Tabung Haji. Secara keseluruhannya, dapatan dan perbincangan dalam bab ini menjawab persoalan kajian bahawa fenomena dakwah digital melalui TikTok sememangnya mampu mencorakkan pemahaman umat Islam terhadap ibadat haji. Namun, sejauh mana ia boleh berfungsi sebagai alternatif atau pelengkap masih bergantung kepada strategi pengawalan, kreativiti penyampaian, serta integrasi dengan kursus bimbingan tradisional. Penemuan ini membuka ruang kepada pemanfaatan TikTok sebagai inovasi dakwah digital yang relevan, dengan syarat ia dilaksanakan secara sistematik dan berpandukan autoriti agama yang sahih.